تمهيد اول [ تفسير و تبيين معنى خلافت ] بدانكه معنى حديث « كنت كنزا مخفيّا فاحبت ان اعرف فخلقت الخلق كى اعرف » « 1 » كه فرموده خداوند سبحانه است در جواب حضرت موسى على نبيّنا و عليه السّلام كه سؤال نمود كه چرا خلق فرمودى اين خلق را ، اين گنج مخفى همان وحدت و صمديت خداوند و اثر آنكه عدل مىباشد كه بر فرض عدم خلق فرمودن او خلق را ، آن را مخفى نموده و وحدت كه معنى آن صمديت ، غنا و تماميت فوق التمام است ؛ آن را كنز فرموده و ظهور آن را معروفيت فرموده‌اند . و ظهور بالنسبه به خفاء ، طبقه كمال و تماميت است و كمال و جمال را به محبوبيت ادا فرموده‌اند . و حديث « ان اللّه جميل و يحب الجمال » « 2 » بيان اين معنى را مىكند و آخر مرتبه ظهور اسفل السافلين عالم تراب و صلصال است و از اينجا است كه فرمود إِنِّي خالِقٌ بَشَراً مِنْ صَلْصالٍ « 3 » و فرمود كه خَلَقَهُ مِنْ تُرابٍ ثُمَّ قالَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ « 4 » . خواست تا جلوه دهد صورت خود را به معشوق * خيمه در معركهء آب و گِل آدم زد صورت او همان صفت وحدت و صمدانيت است و ظهور وحدت و اظهار آن صفت ، ايجاد كردن خلق و الوهيت است و الوهيت ظهور و تماميت نمىيابد مگر به ربوبيت كه معنى آن تربيت دادن به تدريج است و هر مخلوقى را تا اينكه به سر حد

--> ( 1 ) . بحار ، ج 84 : 199 ( 2 ) . بحار ، ج 73 : 192 ( 3 ) . حج : 28 ( 4 ) . آل عمران : 52